AANLEIDING

​

In toenemende mate is er in Nederland sprake van een zorginfarct, dat naar schatting 25 jaar zal duren. Dat betekent dat er steeds minder professionele zorgverleners zijn voor het aantal zorgvragenden. Dat komt omdat er wat betreft bevolkingsopbouw een dubbele vergrijzing aan de gang is: er komen steeds meer ouderen, en de ouderen worden ook nog eens ouder. De hoogwaardige, breed toegankelijke en betaalbare zorg die we momenteel hebben zou enkel houdbaar zijn als in 2040 een op de vier mensen in de zorg zou werken, en dat is geen realistische zaak, zeker niet nu de instroom van verpleegkundige opleidingen afneemt. Er moeten dus radicaal nieuwe oplossingsrichtingen ontworpen worden om de vraag naar medische, sociale en ondersteunende zorg te garanderen.

De meest voor de hand liggende oplossingsrichting is dat een deel van de zorgtaken van professionals worden overgenomen door 'gewone burgers'. Waar het heden ten dage normaal is om een familielid in zekere mate zorg te verlenen (informele zorg, of “mantelzorg”), zal dat in de nabije toekomst uitgebreider moeten. Bijvoorbeeld intensiever, of ook aan personen buiten inwonende of directe familie. Dit betekent dat iedere Nederlander die nu onder de 65 is zich moet realiseren dat hij/zij op een gegeven moment informele zorg moet gaan leveren, al was het maar omdat hij/zij onherroepelijk ook een keer informele zorg zal (moeten) gaan ontvangen. De opdracht om meer informele zorg te geven is nog dringender dan alleen het tekort aan professionele zorg, want door demografische en sociale ontwikkelingen zal ook het aantal directe familieleden dat kan mantelzorgen afnemen.
 

​

HET TRANSITIEVRAAGSTUK

De transitie die we moeten ingaan is niet licht gedaan of georganiseerd. Het zorginfarct is dan ook een zogeheten 'wicked problem' – een probleem met veel dimensies waar geen simpele oplossing voor is. Talloze wetenschappers, ontwerpers en beleidsmakers werken aan oplossingsrichtingen, zoals technologieën (denk aan de inzet van robots en thuismonitoring systemen), training van mantelzorgers, preventie (de bevolking gezonder maken of houden), en beleid (voor mantelzorgverlof), of het herinrichten van de zorgketen waardoor mensen meer zelf kunnen oplossen dan nu het geval is. Ook maatschappelijke discussies rondom passende zorg, euthanasie en voltooid leven, in samenhang met inzichten omtrent duurzaamheid en zingeving, kunnen ertoe leiden dat mensen juist door de regie te pakken de druk op de zorg verminderen, bijvoorbeeld door niet eindeloos behandeld te willen worden voor een ongeneselijke ziekte.

Er moet, kortom, binnen een paar jaar een maatschappelijke transitie plaatsvinden die de druk op de professionele zorg verlicht, burgers ondersteunt in het opnemen van taken en verantwoordelijkheden in de zorg voor naasten, en een soepele samenwerking tussen alle partijen bevordert. Deze herinrichting moet gepaard gaan met een grote bereidheid van iedereen, omdat de verhouding werk/privé voor iedereen er een derde term bij krijgt: vanaf 2030 zal het gaan om de verhouding werk/privé/zorg. Immers, hoeveel institutionele, beleidsmatige en technologische ingrepen er ook worden gedaan, men kan het probleem pas te lijf als men ervan doordrongen is wat het voor het concrete leven betekent, en als men ervan overtuigd is dat het gezamenlijk gedragen moet maar ook kán worden, want het zorginfarct is vooral iets van ons allemaal. De projecten van Buro 2040 gaan op een innovatieve manier bijdragen aan de ingrijpende collectieve maatschappelijke transitie die ingezet moet worden.

KENNISVORMEN

Juist omdat er geen eenvoudige oplossing is, moet er over disciplinaire grenzen samengewerkt worden, en zijn er verschillende kennisvormen nodig:

1. Wetenschappelijk kennis

2. Praktijkkennis (van zorgprofessionals)

3. Ervaringskennis (van informele zorgverleners en patiënten)

4. Momenteel zijn wetenschap, praktijkonderzoek en maatschappelijke partners hard bezig aan zogenaamde ‘solution pathways’, oplossingsrichtingen. In het onderhavige plan wordt er een vierde kennisstroom gemobiliseerd:

5. Artistieke kennis. Kennis die het in zich heeft om tot significante verbeteringen te komen, omdat zij is gefundeerd in de (subjectieve) directe menselijke ervaring, waar zij ook effecten kan bewerkstelligen.

In de kunsten is er namelijk expertise omtrent:

• Het verzinnen en verbeelden van (toekomst)visies en scenario's, waaronder utopieën en dystopieën.

• Het letterlijk voelbaar (sensorisch) en emotioneel ervaarbaar maken van ideeën, concepten en verhalen, alsook van het probleem zelf.

• Het bevragen van systemen en (machts-) structuren, vaak door het tonen van alternatieven.